تابع مطلوبیت در اقتصاد

تابع مطلوبیت در اقتصاد

تابع مطلوبیت در اقتصاد یکی از مهم ترین مواردی است که در اقتصاد خرد مطرح می شود. البته تابع مطلوبیت در بسیاری از علوم انسانی نیز مطرح می شود. هدف از این تابع توانایی درک رضایت انسان ها از مصرف کالا و خدماتی است که در اختیار دارند. بنابراین می توان گفت انسان ها دائما تلاش می کنند میزان مطلوبیت استفاده خود را بیشینه کنند. در این مقاله قصد داریم به طور کامل به تابع مطلوبیت در اقتصاد بپردازیم.

تعریف مطلوبیت در اقتصاد

هر زمانی که رضایت افراد از مصرف کالاها یا خدمات مطرح باشد، اشاره ای به مطلوبیت در اقتصاد شده است. در واقع انسان ها زمانی که به کالا یا محصولی نیاز یا میل داشته باشند آن را خریداری می کنند، در اینجا وظیفه ی مطلوبیت بررسی ارزش این خرید ها و میزان رضایت افراد از خرید خود دارد.

دنیل برنولی ریاضی دانی بود که برای اولین بار تابع مطلوبیت را بنیان نهاد اما با پیشرفت علوم اقتصادی مطلوبیت در اقتصاد نیز اشکال مختلفی به خود گرفته است. مطلوبیت در اقتصاد اهمیت بسیار زیادی دارد به نحوی که به کمک آن می توان میزان تقاضا، عرضه و قیمت گذاری را بهتر متوجه شد.

طبیعی است، اقلامی که دارای ارزش بالاتری باشند، با افزایش رضایت مصرف کننده مواجه خواهند شد. در نتیجه تقاضا برای آن ها بالاتر رفته و محصول بازار بزرگتری را در اختیار دارد. به یک مثال توجه کنید; هنمگامی که بحث ارزش مواد مغذی مطرح می شود، مواد غذایی به دلیل ارزش های متفاوت غذایی با یکدیگر متفاوت خواهند شد. اما زمانی که بحث بر سر غذای خوش طعم باشد، دیگری احتمالا مواد مغذی آن مطرح نخواهد بود و هر چقدر غذا خوش مزه تر باشد مطلوبیت بیشتری ایجاد خواهد کرد.

روش های اندازه گیری مطلوبیت

اندازه گیری مطلوبیت در اقتصاد کار چندان ساده ای نیست و همواره میان اقتصاددانان مورد بحث بوده است. بسیاری از این اقتصاددانان اعتقاد دارند تابع مطلوبیت مفهومی کمی است و برای درک بهتر و همچنین امکان بررسی آن باید از عدد استفاده کرد. بنابراین ایده های متعددی برای اندازه گیری آن مطرح شده است که یکی از آن ها مطلوبیت ترتیبی است. این روش توسط آقای جان هیکس مطرح شد.

مطلوبیت ترتیبی

در این روش مصرف کنندگان کالا یا خدمات باید یک رتبه بندی براساس ارجحیت خود ایجاد کنند. این موضوع با درک مثال پیراهن ساده تر است. فرض کنید وارد یک فروشگاه لباس شده اید و قصد خرید یک پیراهن را دارید. برای آن که بتوانید میان تمامی پیراهن های فروشگاه تصمیم گیری بهتری داشته باشید، تمام آن ها را به ترتیب اولویتتان رتبه بندی کنید. این رتبه بندی میزان مطلوبیت پیراهن ها را نشان می دهد. اما در این جا برای بیان مطلوبیت پیراهن ها از اعداد استفاده نکردیم.

بسیاری معتقدند که اندازه گیری دقیق و درست مطلوبیت ممکن نیست، اما این روش بسیار منطقی و واقع گرایانه به نظر می رسد. برای حل مشکل این روش باید از اعداد استفاده کرد. تنها نکته با اهمیت در مورد آن، شرایط مناسب است که این کار را منطقی می کند. مطلوبیت در اقتصاد به کمک اعداد می تواند تحلیل پذیری بیشتری داشته باشد و امکان تصمیم گیری بر مبنای آن را ممکن کند.

مطلوبیت گرایی

در مطلوبیت گرایی هرچیزی که موجب شادی و افزایش رضایت می شود را حمایت و با هرچیزی که خلاف آن باشد مخالفت می کند. مطلوبیت گرایی نیز توسط بسیاری از دانشمندان و اقتصاددانان توسعه پیدا کرده است.

تابع مطلوبیت کل

در محاسبه مطلوبیت کل تمامی میزان رضایتی که افراد از استفاده کالا ها یا خدمات بدست می آورند. مثال پیراهن ها را فرض کنید. اگر فرد با خرید پیراهن اول 20 واحد مطلوبیت کسب کند، با خرید پیراهن دوم 16 واحد و همچنین با پیراهن سوم 20 واحد دیگر مطلوبیت کسب کند، مطلوبیت کل او برابر مجموع تک تک این واحدها خواهد شد، یعنی 56 واحد. به رابطه زیر دقت کنید:

در این رابطه TU مطلوبیت کل یا همان Total Utility می باشد. تابع مطلوبیت با کمی کردن میزان رضایت از هر محصولی و محاسبه مجموع آن مشخص می گردد.

نقطه اشباع

در نمودار بالا مشخص است که از نقطه ای به بعد میزان رضایت و مطلوبیت کاهش پیدا کرده است. به بالاترین میزان رضایت و مطلوبیت کل نقطه سیری یا اشباع گفته می شود.

مطلوبیت نهایی

مطلوبیتی که به ازای یک واحد اضافه محصول یا خدمت کسب خواهد کرد برابر مطلوبیت نهایی است. این مقدار می تواند عددی مثبت، منفی و یا حتی برابر صفر باشد.

جنبه های مطلوبیت

در علم اقتصاد مطلوبیت به معنای رضایتی است که مردم بعد از خرید و استفاده محصول یا کالای شرکت شما کسب می کنند. این مطلوبیت جنبه های مختلفی دارد:

مطلوبیت شکلی

مجددا مثال پیراهن ها را بررسی می کنیم. پارچه مورد استفاده و همچنین دکمه های آن هر یک به تنهایی مطلوبیت منحصربه فردی دارند. اما هنگامی که به شکل یک پیراهن مورد بررسی قرار بگیرد، مطلوبیت آن از اجزای تشکیل دهنده بالاتر خواهد بود.

مطلوبیت زمانی

فرض کنید چه زمانی غذا به دست شما می رسد؟ اگر به تازگی غذای خود را میل کرده باشید در مواجهه با این غذای تازه مطلوبیت کمتری را نسبت به زمانی که گرسنه بودید حس خواهید کرد. اما اگر هیچ گاه به آن محصول دسترسی پیدا نکند، مطلوبیتی نیز بدست نخواهد آورد.

مطلوبیت مکانی

مکانی که در آن قرار دارید می تواند موجب مطلوبیت های گوناگونی بشود. به عنوان مثال به هنگام کوهنوردی یک پوتین کوهنوردی مناسب احتمالا موجب رضایت شما خواهد شد، اما اگر در پارک مشغول قدم زدن باشید شاید یک کفش مناسب پیاده روی مطلوبیت بیشتری ایجاد کند.

مطلوبیت مالکیتی

در مطلوبیت مکانی دسترسی مصرف کنده به کالا مورد بررسی است. به عنوان مثال یک فیلم در سی دی در فروشگاه ارزش مشخصی دارد اما ارزش اصلی آن زمانی مشخص می شود که در دستگاه قرار گرفته و نمایش داده شود

مطلوبیت اجتماعی

در مطلوبیت اجتماعی حداقل محصولا تو کالاهایی است که افراد جامعه توانایی رفع نیازهای خود را دارد.

جمع بندی

مطلوبیت در علم اقتصاد بسیار حائز اهمیت است. چرا که بررسی آن می تواند در تصمیم گیری شرکت ها و انتخاب مسیر صحیح تولید و ارائه خدمات کمک کند. اندازه گیری مطلوبیت به دلیل کیفی بودن آن کار پیچیده ای است. به همین علت اقتصاددانان پیشنهاد ارائه مدل های عددی آن را ابداع کردند. بررسی مطلوبیت از جنبه های مختلفی امکان پذیر است که شامل مطلوبیت های شکلی، زمانی، مکانی، مالکیتی و اجتماعی است.

در این باره بیشتر بخوانید

0 نفر این مطلب برایشان مفید بوده است.
0 نفر این مطلب برایشان مفید نبوده است.
×
سلام، مینا اشرفی هستم

اگر سوالی دارید، خوشحال میشم کمک تون کنم. من صرفا مشاور شما در زمینه استفاده بهتر از وبسایت تیم آموزشی مهندس علیرضا محرابی هستم.

تلفن 021-22021030
تلفن 021-22021040
داخلی 106
موبایل 09026762139
واتساپ Whatsapp
تلگرام Telegram