صورت سود و زیان چیست و چگونه حساب میشود ؟

صورت سود و زیان چیست و چگونه حساب میشود ؟

صورت سود و زیان یکی از گزارش‌هایی است که شرکت‌ها در صورت مالی خود منتشر می‌کنند. به زبان ساده این گزارش تکمیل کننده ترازنامه (صورت وضعیت مالی) شرکت هستند. صورت‌های سود و زیان نشان دهنده مقدار درآمدهای شرکت و هزینه‌های آن است. در این سند علاوه بر درآمدها و هزینه‌های شرکت، سودهای خالص، عملیاتی، ناخالص، سود هر سهم و سود انباشته شرکت گزارش می‌شود.

تفاوت انواع شرکت و تاثیر آن بر صورت سود و زیان

قبل از اینکه بخواهیم توضیحات بیشتری درباره صورت سود و زیان دهیم، باید کمی درباره انواع شرکت ها و موضع فعالیتشان توضیح دهیم. در مبحث صورت‌های مالی گفتیم که می‌توانیم شرکت‌ها را بر اساس موضوع فعالیتشان به سه دسته کلی تقسیم بندی کنیم:

  • شرکت‌های تولیدی
  • شرکت‌های خدماتی
  • شرکت‌های سرمایه گذاری

شرکت‌های تولیدی از آنجایی که مواد اولیه می‌خرند و با استفاده از این مواد اولیه محصول تولید می‌کنند، صورت‌های مالیشان با دسته بندی‌های دیگر کمی متفاوت است. شرکت‌های خدماتی و سرمایه گذاری چیزی را به عنوان مواد اولیه خریداری نمی‌کنند. در نتیجه به اصطلاح هزینه عملیاتی هم ندارند، اما شرکت‌های تولیدی از آنجایی که تولید محصولاتشان نیازمند وجود مواد اولیه است، همواره مقداری از پول خود را صرف خرید مواد اولیه خود می‌کنند که به این هزینه، هزینه عملیاتی می‌گوییم. به زبان ساده تر، هزینه عملیاتی شرکت، پولی است که آن شرکت برای تهیه مواد اولیه برای انجام عملیات خود صرف می‌کند.

صورت سود و زیان شامل چه بخش هایی است؟

از مطلب صورت‌های مالی می‌دانیم که بین شرکت‌های تولیدی و شرکت‌های سرمایه گذاری و خدماتی به خاطر نوع عملیاتشان تفاوت‌هایی در گزارش‌های صورت مالیشان وجود دارد. به صورت کلی می‌توان گفت صورت سود و زیان به صورت عمودی نوشته می‌شود و در ابتدای هزینه‌ها و درآمدهای عملیاتی شرکت، هزینه‌های دفتری شرکت هزینه‌های مالیاتی و سپس سود خالص شرکت گزارش می‌شود که در ادامه تک تک موارد آن را بررسی می‌کنیم.

صورت سود و زیان عملیاتی شرکت‌های تولیدی شامل سه بخش اصلی زیر است:

  • عملیات در حال تداوم
  • هزینه مالیات بر درآمد
  • عملیات متوقف شده
  • سود(زیان) پایه هر سهم

صورت سود و زیان دیگر شرکت‌ها هم مثل همین دسته بندی را دارند اما با توجه به اینکه شرکت در چه گروهی (خدماتی یا سرمایه گذاری) فعالیت می‌کند، تفاوت‌های جزئی با این دسته بندی دارد.

 

صورت سود و زیان به صورت عمودی نوشته می‌شود، به این صورت که در ردیف اول این گزارش درآمد عملیاتی شرکت گزارش می‌شود و سپس هزینه‌ها و یا درآمدهای دیگر شرکت به آن اضافه یا از آن کم می‌شود تا در انتها سود خالص شرکت مشخص شود. صورت سود و زیان شامل چه مواردی است؟

الف) شرکت های تولیدی

ابتدا گزارش صورت سود و زیان شرکت‌های تولیدی را بررسی می‌کنیم:

1- بخش عملیات در حال تداوم:

  • درآمد عملیاتی: این بخش نشان دهنده جمع مبلغ درآمدهایی است که شرکت از عملیاتی که مشغول آن است، به دست آورده است. به عنوان مثال، درآمد شرکت ملی صنایع مس ایران (با نماد فملی) که عملیاتش تولید و فروش محصولات مربوط به مس (کاتد مسی به عنوان محصول اصلی) است، برابر با مبلغی است که از فروش محصولاتش به دست آورده است.
  •  بهای تمام شده درآمدهای عملیاتی (یا هزینه های عملیاتی): این بخش جمع هزینه‌هایی است که شرکت برای تولید محصولاتش هزینه کرده است. بهای عملیاتی می‌تواند شامل خرید مواد اولیه‌ایی باشد که شرکت، صرف خرید آنان کرده است. خرید مواد اولیه می‌تواند به صورت نقدی یا اعتباری باشد.
  • سود (زیان) ناخالص: وقتی هزینه‌های عملیاتی شرکت را از درآمدهای عملیاتی کم کنیم، میزان سود ناخالص شرکت به دست می آید. اگر مبلغی که در برابر این مورد نوشته شده است، قرمز باشد یا درون پرانتز نوشته شده باشد، معنی آن این است که این عدد منفی است یا به زبان دیگر شرکت زیان عملیاتی داشته است. سود ناخالص در واقع برای محاسبه حاشیه سود ناخالص (در نسبت های مالی) در تحلیل بنیادی شرکت استفاده می‌شود.
  • هزینه های فروش، اداری و عمومی: این بخش نشان دهنده این است که شرکت جمعا چه مقدار پول صرف حقوق کارمندان، تبلیغ محصولات، هزینه‌های عمومی و هزینه‌های فروش می‌شود.
  • هزینه کاهش ارزش دریافتنی‌ها (هزینه استثنایی): این مورد نشان دهنده کاهش ارزش طلب‌های شرکت است که در صورتی که اتفاق استثنایی رخ دهد، با کاهش ارزش مواجه خواهد شد.
  • سایر درآمدها: این مورد به درآمدهایی اشاره می‌کند که ارتباطی با عملیات شرکت ندارد ولی جزئی از درآمد شرکت است، به عنوان مثال فملی که عملیاتش تولید محصولات مسی است ممکن است یکی از ماشین آلات یا تجهیزات خود را به فروش برساند. چون فروش تجهیزات ارتباطی با عملیات اصلی شرکت ندارد، درآمد شرکت از این محل‌ها در این قسمت گزارش می‌شود.
  • سایر هزینه‌ها: مثل سایر درآمدهای شرکت، هزینه هایی که ارتباطی با عملیات شرکت ندارد، در این قسمت گزارش می‌شود.
  • سود (زیان) عملیاتی: وقتی جمع هزینه‌های فروش، سایر درآمدها و هزینه‌ها را از سود (زیان) ناخالص کم کنیم، سود (زیان) عملیاتی شرکت به دست می‌آید. این مبلغ بیانگر این است که شرکت پس از کاهش هزینه‌های دفتری و عملیاتی، چه مقدار سود ساخته است. سود (زیان) عملیاتی برای محاسبه حاشیه سود عملیاتی در تحلیل بنیادی شرکت‌ها استفاده می‌شود.
  • هزینه های مالی: این بخش نشان دهنده آن دسته از هزینه‌های شرکت است که مربوط به فعالیت های تامین مالی شرکت می‌شود. به عنوان مثال اقساط  وامی که شرکت از بانک دریافت کرده است را در این بخش گزارش می‌کنند.
  • سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی- درآمد سرمایه‌گذاری‌ها: این بخش نشان دهنده آن دسته از درآمدهای شرکت است که از خرید یا فروش سرمایه گذاری مثل ملک و املاک یا سهام به دست آمده است.
  • سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی- اقلام متفرقه: این بخش هم به سایر درآمدها یا هزینه‌های شرکت می‌پردازد.
  • سود (زيان) عمليات در حال تداوم قبل از ماليات: سود و زیان کلی شرکت را قبل از پرداخت مالیات، مشخص می‌کند.

2- هزینه مالیات بر درآمد:

در این بخش، مالیات بر درآمدی که شرکت در سال قبل بدهکار بوده یا در سال جاری پرداخت کرده است را نشان می‌دهد. در پایان سود (زیان) شرکت بعد از پرداخت مالیات هم در این قسمت ذکر می‌شود.

3- عملیات متوقف شده:

در این بخش هم عملیاتی متوقف شده شرکت گزارش می‌شود. بعد از این قسمت سود (زیان) خالص شرکت گزارش می‌شود.

4- سود (زیان) پایه هر سهم

اگر سود خالص شرکت بر تعداد سهامی که شرکت دارد، تقسیم شود، سود هر سهم مشخص میشود.

  • عملیاتی: سود عملیاتی که شرکت به ازای هر سهم ساخته است (به ریال) گزارش می‌شود.
  • غیر عملیاتی: سود غیر عملیاتی که شرکت به ازای هر سهم ساخته است (به ریال) در این بخش گزارش می‌شود.
  • ناشی از عملیات در حال تداوم: مجموع سودهای عملیاتی و غیرعملیاتی شرکت در این بخش نوشته می‌شود.
  • ناشی از عملیات متوقف شده: اگر شرکت از عملیات متوقف شده، درآمدی داشته باشد. سود حاصل شرکت به ازای هر سهم در این قسمت گزارش می‌شود.
  • سود (زيان) پايه هر سهم: مجموع تمامی سودهای شرکت به ازای هر سهم در این بخش نوشته می‌شود.
  • سود (زیان) خالص هر سهم– ریال: این بخش همان EPS سهم است. همان مجموع سودی که شرکت به ازای هر سهم ساخته است.
  • سرمایه: این بخش هم سرمایه ثبتی شرکت را گزارش می‌کند.

ب) شرکت های سرمایه گذاری

شرکت‌های سرمایه گذاری، سهام یا اوراق بهادار را تهیه می‌کنند و درآمدشان از سود تقسیمی شرکت‌هایی که سهامشان را در اختیار دارند یا افزایش قیمت سهام آن شرکت‌ها است. پس چون درآمد و هزینه‌هایشان کاملا با شرکت‌های تولیدی تفاوت دارد، صورت سود و زیانشان هم از اقلام متفاوتی ساخته شده است اما منطق گزارش همان است، فقط اسم موارد عوض شده است.

در اینجا مواردی که با صورت سود و زیان شرکت های تولیدی متفاوت است را بررسی می‌کنیم:

1- درآمدهای عملیاتی

درآمد سود سهام: نشان دهنده درآمدی است که شرکت از دریافت سود تقسیمی شرکت ها داشته است.

درآمد سود تضمین شده: معمولا شرکت های سرمایه گذاری بخشی از سرمایه خود را وارد صندوق های سرمایه گذاری مشترک با درآمد ثابت می‌کنند. این صندوق‌ها درصدی سود تضمین شده دارند. این بخش مربوط به این درآمد است.

سود (زیان) فروش سرمایه گذاری ها: این بخش نشان دهنده درآمد (یا ضرر) شرکت از فروش سرمایه گذاری‌های خود است. مثلا سرمایه گذاری خوارزمی سهم یک شرکت را در قیمت 100 تومان خریده است و وقتی قیمت آن سهم به 250 تومن رسیده، سهام را فروخته است، درآمد شرکت از این سرمایه گذاری در این بخش گزارش میشود.

سود (زیان) تغییر ارزش سرمایه گذاری در اوراق بهادار: این بخش نشان دهنده افزایش (یا کاهش) قیمت سهامی است که شرکت در آن سرمایه گذاری کرده است اما هنوز اقدام به فروشش نکرده است.

سایر درآمدهای عملیاتی: در بالا توضیح دادیم که این بخش سایر درآمدهایی را نشان می‌دهد که نمی‌شود آن را در باقی موارد قرار داد.

جمع درآمدهای عملیاتی: مجموع درآمدهای بالا در این ردیف نوشته می‌شود.

2- هزینه‌های عملیاتی

گفتیم که عملیات شرکت‌های خدماتی و سرمایه گذاری با شرکت های تولیدی تفاوت دارد، هزینه های عملیاتی شرکت شامل حقوق کارکنان، هزینه‌های فروش و... است که در بخش شرکت‌های تولیدی توضیح دادیم و تفاوتی با آن ندارد.

3- گردش حساب سود (زیان) انباشته

در این قسمت شرکت میزان سود (زیان) انباشته شرکت و تغییرات آن را مشخص می‌کند. سود قابل تخصیص جمع سودهای خالص شرکت و سود انباشته ابتدای شرکت است که می‌تواند بخشی از آن را بین سهامداران تقسیم کرده و باقی آن را به سود انباشته شرکت منتقل کند.

  • اندوخته قانونی شرکت: بر اساس قانون 10% از سرمایه ثبتی شرکت است. برخی از شرکت ها در گذشته این اندوخته را کامل کرده‌اند و برخی دیگر باید هر سال مبلغی از سود خود را برای تکمیل این بخش، پس انداز کند.
  • انتقال به سایر اندوخته ها: شرکت علاوه بر اینکه اندوخته قانونی دارد، می‌تواند اندوخته‌های دیگری داشته باشد که این بخش نشان دهنده آن است.

در پایان شرکت سود انباشته پایان دوره و سودی که به ازای هر سهم در دوره ساخته است را گزارش میکند.

محاسبه و گزارش دهی صورت سود و زیان چگونه انجام می‌شود؟

در اصول حسابداری که برای صورت سود و زیان استفاده می‌شود دو اصل مهم وجود دارد:

  • اصل تحقق
  • اصل تطابق

اصل تحقق:

به زبان ساده، این اصل یعنی وقتی فرآیند کسب درآمد از فروش یک محصول یا ارائه یک خدمات تایید شد، درآمد در صورت سود و زیان آورده می‌شود. یعنی ممکن است شرکت هنوز پولی از مشتری خود برای فروش محصول یا ارائه خدماتش دریافت نکرده باشد، اما باید این درآمد را در صورت مالی خود گزارش کند.

اصل تطابق:

اصل تطابق، مکمل اصل تحقق است. به زبان ساده این اصل یعنی، زمانی که شرکت از طریق اصل تحقق درآمد از فروش محصولش را شناسایی می‌کند، بر اساس این اصل باید هزینه‌هایی که برای محصول یا خدماتش ایجاد شده است را هم، در صورت مالی اضافه کند.

 

×
سلام، مینا اشرفی هستم

اگر سوالی دارید، خوشحال میشم کمک تون کنم. من صرفا مشاور شما در زمینه استفاده بهتر از وبسایت تیم آموزشی مهندس علیرضا محرابی هستم.

تلفن 021-22021030
تلفن 021-22021040
داخلی 106
اشتراک گذاری این صفحه