اوراق اجاره چیست؟

اوراق اجاره چیست؟

در صورتی که با قسمت اوراق بهادار بورس آشنایی داشته باشید، می دانید که اوراق بهادار دارای سه دسته بندی: اوراق مبتنی بر بدهی، اوراق صاحبان سهام و ابزار مشتقه هستند. اوراق اجاره از دسته اوراق مبتنی بر بدهی را در این مقاله معرفی می کنیم. اوراق اجاره از انواع اوراقی است که سود از پیش تعیین شده و ثابت داشته و با داشتن ضمانت؛ ریسک پایینی دارد. به هر حال برای آشنایی بیشتر با اوراق اجاره می توانید از بخش آموزش رایگان سرمایه گذاری در بورس وب سایت استفاده کنید. 

با توجه به نرخ تورم و سوددهی بازار های مختلف، سرمایه گذاری در این اوراق شما را ثروتمند نخواهد کرد. اما به نسبت سود بانکی، نرخ سود آوری بیشتری در اوراق اجاره وجود دارد. در اوراق اجاره همانطور که از نام آن مشخص است؛ رابطه ای مشابه رابطه ی بین مستاجر و موجر یک ملک ایجاد می شود.

این ارتباط باعث دریافت سرمایه مورد نیاز مستاجر از موجر و پرداخت اجاره در زمان های مشخص شده از طرف مستاجر می شود. پرداخت های مستأجر را می توان مشابه پرداخت اجاره بها دانست و در حقیقت این سود پرداختی به سرمایه گذاران است.  

اوراق اجاره چیست؟

در این مقاله می خوانیم:

  • معرفی کامل اوراق اجاره
  • انواع اوراق اجاره
  • ارکان اوراق اجاره
  • به چه منظور از اوراق اجاره استفاده می شود؟
  • ریسک مالی و غیر مالی اوراق اجاره
  • نکات مهم در رابطه با اوراق اجاره

اوراق اجاره به چه معناست؟

بهتر است با ذکر یک مثال به تعریف اوراق اجاره بپردازیم:

فرض کنید شرکتی برای راه اندازی خط تولید جدید خود، به سالنی بزرگ و تجهیزات گران قیمت نیاز دارد. در صورتی که منابع مالی مورد نیاز برای تامین این تجهیزات و محیط مورد نظر را نداشته باشد باید چه کند؟ اولین پاسخ استفاده از وام است. اما اگر نرخ سود وام ها و نحوه بازپرداخت آنها برای شرایط شرکت مناسب نبود چه؟ تسهیلات بانکی می توانند شرکت را متحمل هزینه های زیادی کنند. علاوه بر آن، شاید شرکت مورد نظر در استراتژی خود سود آوری چندانی در ماه های اول نداشته باشد و طبق این مورد، زیر بار بدهی های سنگین خواهد رفت. 

شرکت برای استفاده از تجهیزات نیاز به خرید مستقیم آنها ندارد و می تواند انها را اجاره کند. مشابه مستاجر ها که در صورتی که توانایی خرید خانه ای را نداشته باشند، آنرا اجاره می کنند. حال این سوال پیش می آید که چه کسی تجهیزات خود را اجاره می دهد؟ در واقع باید بگوییم تقریبا هیچ کس. 

در این شرایط با استفاده از اوراق اجاره، مشکل حل می شود. نحوه کار نیز به این شکل است که:

نهادی مالی به عنوان واسطه و با نام "نهاد واسط" اقدام به انتشار اوراق اجاره می کند. این اوراق توسط بانک ها یا توسط بازار سرمایه عرضه می شوند. با خریداری اوراق توسط افراد حقیقی و حقوقی، مبلغ مورد نیاز تجهیزات تامین می شود. 

نهاد واسطه با استفاده از منبع مالی جمع آوری شده، اقدام به خرید تجهیزات می کند. حال تجهیزات مورد نیاز به شرکت درخواست کننده(بانی) تحویل داده می شود. شرکت در ازای تجهیزات در زمان های مشخص، سود یا اجاره پرداخت می کند. در قوانین اوراق اجاره، شرکتی که از این اوراق استفاده می کند؛ موظف است در پایان دوره، بهای تمامی تجهیزاتی که استفاده کرده را بپردازد تا اصل پول سرمایه گذاران به آنها عودت داده شود. 

مدت زمان اجاره باید پیش از انتشار اوراق مشخص شود. سود پرداختی یا اجاره نیز به صورت سالانه، فصلی و یا ماهانه پرداخت خواهد شد. نکته قابل توجه این است که هر زمان سرمایه گذار بخواهد، می تواند اوراق خود را در بورس به فروش برساند. اوراق اجاره همانند سهام فعال در بورس، خرید و فروش می شوند. این سهام در بخش اوراق با درآمد ثابت بورس وجود دارند. سود پرداخت شده بابت اوراق اجاره غالبا مساوی یا کمی بیشتر از سود اوراق مشارکت است. سرمایه گذاران از پرداخت مالیات مربوط به سود اوراق اجاره نیز معاف هستند و این مورد دارای ضمانت است. 

استفاده از اوراق اجاره بیشتر در بخش صنعت و برای تامین مواردی همچون هواپیما، کشتی، تجهیزات حمل و نقل مانند واگن قطار و خودرو های سنگین و ... مورد استفاده قرار می گیرند. 

در تصویر زیر نحوه ورود به بخش اوراق اجاره در سایت مدیریت فناوری بورس را می بینید:

انواع اوراق اجاره در بازار بورس ایران

اوراق اجاره یکی از بهترین روش سرمایه گذاری در بورس است که از  لحاظ بازپرداخت سرمایه اصلی سرمایه داران به 2 گروه تقسیم می شوند:

اوراق اجاره عادی

شرکت بانی یا درخواست کننده انتشار اوراق، پس از پایان سررسید اوراق، هیچ تعهدی بابت خرید تجهیزات یا دارایی مورد اجاره ندارد. با توجه به این مسئله، امکان دارد دارایی مورد نظر با قیمت بالاتر یا پایین تر از قیمت اولیه فروخته شود. ریسک این نوع اوراق اجاره بیشتر است و ریوارد نیز با توجه به بالاتر رفتن قیمت دارایی، بیشتر خواهد بود. 

اوراق اجاره به شرط تملیک

با توجه به مثال ابتدای مقاله، در این نوع از اوراق اجاره، شرکت بانی تعهد می دهد در سررسید دوره اجاره، دارایی مورد اجاره را خریداری کند تا اصل مبلغ سرمایه گذاران به طور کامل پرداخت شود. به همین دلیل این مورد اجاره به شرط تملیک نامیده شده است. 

در ایران تا کنون از اوراق اجاره عادی استفاده خاصی نشده است. استفاده از اوراق اجاره به شرط تملیک بیشتر است و با انتشار اوراق، به سرعت به فروش می رسند. 

هر اوراق اجاره با هدفی مشخص منتشر می شود، با توجه به اهداف انتشار اوراق، سه دسته بندی می توانیم در نظر بگیریم:

اوراق اجاره تامین دارایی

در این نوع از اوراق هدف منتشر کردن اوراق، جذب سرمایه برای تامین تجهیزات یا یک دارایی مورد نیاز است. مانند یک شرکت هواپیمایی که برای خرید هواپیما، از اوراق اجاره استفاده می کند.

اوراق اجاره تامین نقدینگی

این اوراق برای زمان هایی استفاده می شود که شرکت خط تولید یا تجهیزات مورد نیاز خود را دارد و حالا تنها به نقدینگی برای پیشبرد اهداف خود نیاز دارد. در این صورت شرکت برخی از دارایی های خود را با استفاده از نهاد واسطه، می فروشد( در حقیقت تغییر مالکیت می دهد) و دوباره با استفاده از اوراق اجاره آنها را اجاره می کند. مبلغ جمع آوری شده نیز برای استفاده شرکت، از نهاد مالی واسطه دریافت می شود. این نوع اوراق غالبا به صورت اجاره به شرط تملیک هستند و پس از پایان مدت زمان مورد نظر، شرکت موظف است دارایی های فروخته شده را دوباره خریداری کند تا در این صورت مبلغ اصلی سرمایه گذاران عودت داده شود.3. اوراق اجاره رهنی

در شرایطی، شرکت ها به جای انتشار اوراق اجاره و تامین سرمایه از محل اشخاص حقیقی یا حقوقی، همان مبلغ را از بانک و با شرایط اجاره به شرط تملیک دریافت می کند. این بار شرکت سود یا اجاره را در بازه های زمانی به بانک می پردازد و پس از اتمام، دارایی را از بانک خریداری می کند.

در طی مدت زمانی که شرکت بابت دارایی مربوطه اجاره پرداخت می کند، بانک صاحب آن دارایی شناخته شده و اصطلاحا، دارایی در رهن بانک است. 

تحت هر شرایطی مانند نیاز مالی بانک یا نیاز به تامین سرمایه برای سرمایه گذاری؛ اگر بانک دارایی در رهن خود را به صورت اوراق اجاره منتشر کند، اوراق اجاره رهنی نامیده خواهد شد. در این صورت خریداران، اجاره یا سود را از شرکت بانی اولیه دریافت می کنند. 

اوراق اجاره جهت تشکیل شرکت لیزینگ

انتشار اوراق اجاره مربوطه برای تامین سرمایه و تشکیل شرکت برای فعالیت تجاری است. با سرمایه جذب شده، دارایی های خاصی که اکثر شرکت ها به دنبال تامین انها هستند را خریداری می کنند. این شرکت ها با دارا بودن اعتبار و سرمایه، مشغول به انتشار اوراق اجاره برای شرکت های بانی می شوند و دارایی های مورد نیاز هر شرکت را به انها اجاره می دهند. مثلا یک شرکت با جذب سرمایه از این روش، 10 هواپیما خریداری می کند و در زمان های مختلف، اجاره می دهد.

در تصویر زیر اوراق اجاره با نام" اجاد41" را می بینید:

عدد 991224 مشخص کننده تاریخ پایان دوره اوراق اجاره می باشد. 24 اسفند سال 99

نکته:

مبلغ اسمی هر برگه از اوراق اجاره 1 ملیون ریال می باشد.

معرفی ارکان اوراق اجاره و وظایف آنها

در فرآیند انجام انتشار اوراق اجاره، افراد و سازمان هایی دخیل هستند که هرکدام وظایف و بار حقوقی متفاوتی دارند. 

برای آشنایی با ارکان اوراق اجاره بهتر است، با توضیح دقیق انجام یک فرآیند اوراق اجاره شروع کنیم:

در ابتدا پس از مشاوره شرکت با نهاد واسطه، به اخذ مجوز های مورد نیاز و جمع آوری مدارک می پردازد. پس از طی کردن مراحل اداری توسط نهاد واسطه و دریافت تاییدیه، انتشار اوراق اجاره صورت می گیرد و سرمایه گذران اقدام به خرید می کنند. عامل فروش اقدام به فروش و عرضه اولیه اوراق اجاره می کند. 

احتمال دارد در طی شرایطی، تمام اوراق به فروش نرسند و در این زمان، شرکت متعهد پذیره نویسی، اقدام به خرید اوراق باقی مانده می کند. پس از جمع آوری سرمایه، نهاد واسطه دارایی مورد نظر را خریداری می کند. با اجاره دادن دارایی مورد نظر با بازپرداخت و مدت مشخص، دارایی مورد نظر در اختیار شرکت بانی(درخواست کننده انتشار اوراق) قرار می گیرد. 

چندین ضامن برای تعهد پرداخت سود و بازپرداخت سرمایه اولیه باید ارائه شوند. در صورتی که شرکت مورد نظر بسیار معتبر باشد، نیازی به ضامن نیست. با توجه به قوانین، تنها بانک ها، موسسات مالی و اعتباری و شرکت های بیمه می توانند ضامن شوند. 

در بازه های زمانی مشخص تا اتمام دوره، اجاره بها(سود) از شرکت بانی توسط نهاد واسطه دریافت و به سرمایه گذاران پرداخت می شود. عامل پرداخت تمامی پرداخت های به سرمایه گذاران را انجام می دهد و در واقع رابطه ای میان شرکت بانی و سرمایه گذار است. پس از اتمام زمان مشخص شده، دارایی مورد نظر به فروش می رسد ( اگر شرکت بانی تضمین داده باشد، موظف به خرید دارایی است). در این صورت مبلغ اصلی یا سرمایه اولیه سرمایه گذاران به صورت تمام و کمال پرداخت می شود. 

در این فرآیند ارکان ذیل دخیل بوده اند:

  • ضامن
  • نهاد واسطه
  • بانی (شرکت درخواست کننده انتشار اوراق)
  • متعهد پذیره نویسی
  • عامل فروش
  • بانک ها
  • کارگزاری های بورس
  • موسسات مالی و اعتباری (تحت نظر بانک مرکزی)
  • عامل پرداخت
  • سرمایه گذاران

معرفی ارکان اوراق اجاره و وظایف آنها

به چه منظور از اوراق اجاره استفاده می شود؟

شرکتی به تازگی صادرات خود را شروع کرده و نیاز به یک کشتی باربری دارد؛ با استفاده از اوراق اجاره، کشتی مورد نظر را اجاره می کند و از سود حاصل؛ اجاره کشتی را بدست می آورد. 

شرکتی برای راه اندازی خط تولید جدید، نیاز به تجهیزات جدید دارد و با استفاده از اوراق اجاره این تجهیزات را اجاره می کند. سود حاصل در خط تولید جدید، اجاره تجهیزات و سود مازاد بدست می آورد. 

یک شرکت هواپیمایی برای بالا بردن پروازها یا اضافه کردن مقاصد جدید، اقدام به اجاره یک هواپیما با استفاده از اوراق اجاره می کند و با سود حاصل، اجاره را پرداخت می کند. 

 از این قبیل فعالیت ها برای کسب و کارهای مختلف که همگی باعث پیشرفت در کسب و کار مورد نظر می شوند. 

ریسک و بازده اوراق اجاره

اوراق اجاره دارای سود تضمین شده و ثابت هستند. حاشیه سود حاصل از اوراق اجاره به نسبت سودآوری سهام معمولی در بورس، بسیار پایین است. ریسک های مربوط به سرمایه گذاری در اوراق اجاره 2 نوع هستند: 

ریسک مالی

در صورتی که بخواهیم از ابتدا ریسک اوراق را بررسی کنیم، اولین مورد ریسک جمع اوری وجوه نقد به اندازه کافی خواهد بود. سرمایه گذاران در ضرر و زیان این ریسک شریک نیستند و هیچ مشکلی برای آنها رخ نخواهد داد. ریسک جمع آوری وجوه نقد بر گردن نهاد واسطه و بانی اوراق است. این ریسک به دلیل ان است که امکان دارد تمامی اوراق توسط سرمایه گذاران خریداری نشود و میزان مبلغ مورد نظر جمع آوری نگردد. در این صورت برای مقابله با این مورد، باید از متعهد پذیره نویسی استفاده کرد. 

متعهد پذیره نویسی ضمانت می کند در صورت باقی ماندن هر تعداد سهم در زمان عرضه، تمامی سهام باقی مانده را خریداری کند. ریسک نقدینگی و ریسک نکول نیز از جمله ریسک های مالی هستند. 

ریسک مالی دیگر، بالا و پایین شدن قیمت اوراق است. در صورتی که با یک خبر یا یک موج قیمتی در بازار، سهامداران اقدام به فروش زیاد اوراق خود کنند؛ ارزش بازاری این اوراق کاهش می یابد. به این نوع ریسک اصطلاحا ریسک نقدینگی می گویند. 

ریسک مالی

ریسک غیر مالی

ریسک دیگر قابل توجه، ریسک غیرمالی است. البته تمامی دارایی ها قابلیت تبدیل به وجه نقد یا دارایی نقد را دارند. ولی ما در این مورد به شکل ریسک غیرمالی در نظر می گیریم. ریسک غیرمالی بسیار مهمی که مورد توجه شرکت بانی و نهاد واسطه است، استهلاک یا از بین رفتن دارایی مورد نظر است. دراین صورت میزان استفاده؛ سود آوری و قیمت دارایی دچار افت شدید می شود و ضرر های سنگین به دوش شرکت خواهد افتاد.

نکات مهم در مورد اوراق اجاره

  • اوراق اجاره سود ثابت و مساوی یا بیشتر از اوراق مشارکت دارند
  • اوراق مشارکت عموما برای تامین سرمایه مورد نیاز برای پروژه های بزرگ و عمرانی استفاده می شوند.
  • در پایان دوره اوراق مشارکت، اگر قیمت دارایی افزایش یا کاهش پیدا کرده باشد؛ سرمایه گذار متحمل ضرر خواهد شد. 
  • در صورتی که شرکت اجاره کننده، سرمایه مورد نظر را بیمه نکرده باشد؛ در صورت از بین رفتن دارایی؛ سرمایه گذاران متحمل ضرر خواهند شد. 
  • در اکثر مواقع شرکت واسطه، توسط شرکت بانی تشکیل می شود. 
  • برای راحت کردن خیال سرمایه گذاران، ضامن سود در نظر گرفته شده و اگر شرکت بانی در پرداخت سود کوتاهی کند، شرکت ضامن اجاره را پرداخت خواهد کرد
  • در اغلب موارد قیمت دارایی در زمان فروش، بیشتر از زمان خرید است و این سود فروش، میان سرمایه گذاران تقسیم می شود. 
  • در صورتی که قیمت فروش دارایی از قیمت خرید کمتر شد؛ برای جلوگیری از ضرر سرمایه گذاران، اوراق اختیار فروش داده می شود. 

کلام آخر

سرمایه گذاری در اوراق اجاره از سرمایه گذاری های کم ریسک با بازده بیشتر نسبت به سود سپرده های بانکی است. با توجه به ضمانت ها و تعهدات بسیار قوی در سرمایه گذاری در اوراق، برای سرمایه داران بسیار جذاب به شمار می رود. این در حالی است که در سپرده گذاری بانکی، امکان خروج سرمایه تا مدت زمان اعلامی وجود ندارد، ولی اوراق اجاره را می توان در بازار بورس در هر زمان به فروش رساند. با شناخت بازار های مختلف و کسب علم سرمایه گذاری، می توانید از سرمایه گذاری در اوراق اجاره برای جلوگیری از کم شدن ارزش پول (در زمانی که باقی بازار ها زیان ده شده اند) استفاده کنید. در کشور ما تا کنون اوراق اجاره تملیکی انتشار یافته است که با این موضوع در همین مقاله آشنا شدیم. 

نظرات و دیدگاه شما برای ما ارزشمند است. در صورتی که درمورد این مقاله یا موضوعات پیرامون ابهام یا سوالی داشتید، با ما در پایین همین نوشته در میان بگذارید. علاوه بر این می توانید دیگر مقالات مرتبط با این موضوع را در بخش سرمایه گذاری در بورس وب سایت را نیز مطالعه کنید.  

×
سلام، مینا اشرفی هستم

اگر سوالی دارید، خوشحال میشم کمک تون کنم. من صرفا مشاور شما در زمینه استفاده بهتر از وبسایت تیم آموزشی مهندس علیرضا محرابی هستم.

تلفن 021-22021030
تلفن 021-22021040
داخلی 106
موبایل 09026762139
واتساپ Whatsapp
تلگرام Telegram