کال آپشن (Call Option) نوعی قرارداد مالی است که به خریدار خود این حق را می دهد تا یک دارایی مشخص مانند سهام یا کالا را در تاریخ آینده و با قیمتی از پیش تعیین شده خریداری کند. اگر قیمت آن دارایی در بازار افزایش پیدا کند، خریدار می تواند با اعمال این حق، سود کسب کند. در مقابل این ابزار، اختیار فروش (Put Option) قرار دارد که امکان فروش دارایی را با شرایط توافقی فراهم می کند. در این مقاله به بررسی کامل ویژگی ها، انواع، کاربردها و نحوه محاسبه سود و زیان در قراردادهای اختیار خرید یا همان کال آپشن می پردازیم.
کال آپشن (Call Option) چیست؟
قرارداد کال آپشن به خریدار این حق را می دهد که تعداد مشخصی از سهام یک شرکت (معمولاً 100 سهم) را با قیمتی توافقی و در بازه زمانی معین تا تاریخ انقضا خریداری کند. برای مثال، اگر شما یک قرارداد اختیار خرید برای سهام اپل با قیمت 100 دلار و سررسید سه ماهه خریداری کنید، در صورت افزایش قیمت سهام، ارزش قرارداد شما نیز بالا می رود. برعکس، اگر قیمت سهام کاهش یابد، ارزش قرارداد افت می کند. شما می توانید این قرارداد را تا پایان دوره نگه دارید و سهام را با قیمت توافقی خریداری کنید، یا پیش از انقضا آن را در بازار بفروشید.
برای خرید این قرارداد، مبلغی به عنوان حق الزحمه یا پریمیوم (Premium) به فروشنده پرداخت می کنید که حداکثر زیان احتمالی شما را تشکیل می دهد. اگر در تاریخ انقضا، قیمت بازار از قیمت توافقی کمتر باشد، قرارداد بی ارزش شده و شما فقط مبلغ پریمیوم را از دست می دهید؛ اما اگر قیمت بازار بیشتر شده باشد، تفاوت میان قیمت بازار و قیمت توافقی، پس از کسر پریمیوم پرداختی، سود نهایی شما را مشخص می کند.
معرفی انواع قرارداد کال آپشن
به طور کلی، معامله گران از دو منظر متفاوت می توانند وارد قراردادهای اختیار خرید یا کال آپشن شوند: از سمت خریدار یا از سمت فروشنده. در اینجا به بررسی حالت اول، یعنی خرید اختیار خرید می پردازیم. خرید Call Option به معنای به دست آوردن یک حق (نه تعهد) برای خریدن دارایی پایه در آینده است. در این استراتژی، خریدار با پرداخت مبلغی تحت عنوان پریمیوم، این اختیار را خریداری می کند که اگر قیمت دارایی افزایش یافت، بتواند آن را با قیمت توافقی پایین تر خریده و سود کسب کند.
یکی از مهم ترین مزایای خرید کال آپشن، امکان برنامه ریزی استراتژیک برای سرمایه گذاری های آینده است. برای مثال، فرض کنید سرمایه گذاری منتظر انتشار اخبار مهمی مانند گزارش درآمد یک شرکت است. او می تواند با خرید یک قرارداد اختیار خرید روی سهام آن شرکت، خود را برای سناریوی افزایش قیمت آماده کند. اگر پیش بینی او درست باشد و قیمت سهام پس از اعلام خبر رشد کند، می تواند سهام را با قیمت پایین تر توافق شده خریداری کرده و در بازار آزاد با قیمت بالاتر بفروشد و از این تفاوت قیمت سود قابل توجهی به دست آورد.
ویژگی منحصر به فرد خرید این قرارداد در نامحدود بودن پتانسیل سود آن نهفته است. هر چقدر قیمت دارایی پایه بیشتر افزایش یابد، سود خریدار نیز به همان نسبت افزایش پیدا می کند و عملاً سقفی برای آن متصور نیست. در مقابل، ریسک این معامله کاملاً کنترل شده و محدود است. حداکثر ضرری که یک خریدار اختیار خرید می تواند متحمل شود، صرفاً معادل همان مبلغ پریمیومی است که در ابتدا برای خرید قرارداد پرداخته است.
این ویژگی باعث می شود که خرید کال آپشن به ابزاری کارآمد برای مدیریت ریسک تبدیل شود. حتی اگر برخلاف تحلیل سرمایه گذار، خبر منتشر شده منفی باشد و قیمت سهام سقوط کند، ضرر او به همان مبلغ محدود حق الزحمه (پریمیوم) که بابت قرارداد هزینه کرده، ختم می شود و از زیان های سنگین تر در امان می ماند. به این ترتیب، خریدار می تواند با صرف هزینه ای مشخص، از فرصت های سودآور نامحدود بهره مند شود و هم زمان ریسک نزول بازار را به حداقل برساند.
فروش کال آپشن یا اختیار خرید
در نقطه مقابل خرید اختیار خرید، استراتژی فروش آن قرار دارد که با نام "نویسندگی اختیار خرید" نیز شناخته می شود. در این معامله، شخص فروشنده یا نویسنده قرارداد، در ازای دریافت مبلغی به عنوان پریمیوم از خریدار، متعهد می شود که در صورت درخواست خریدار، دارایی پایه (مانند سهام) را با قیمت توافقی و در تاریخ مشخصی به او بفروشد. این استراتژی عمدتاً توسط افرادی استفاده می شود که نسبت به کاهش یا تثبیت قیمت دارایی پایه در آینده خوش بین نیستند و می خواهند از محل دریافت حق الزحمه، برای خود درآمدی ایجاد کنند.
یکی از روش های کم ریسک تر در این زمینه، فروش اختیار خرید پوشش داده شده (Covered Call) است. در این روش، فروشنده قرارداد، مالک واقعی دارایی پایه است. برای مثال، سرمایه گذاری که سهام یک شرکت را در پرتفوی خود دارد و انتظار رشد چشمگیری برای آن در کوتاه مدت ندارد، می تواند با فروش اختیار خرید آن سهام، مبلغ پریمیوم را دریافت کند. در صورتی که قیمت سهام افزایش یابد و خریدار، اختیار خود را اعمال کند، فروشنده موظف است سهام خود را به قیمت توافقی بفروشد. در این حالت، حقالزحمه دریافتی تا حدودی کاهش قیمت فروش را جبران کرده و به عنوان یک سپر محافظتی در برابر نوسانات عمل می کند.
در مقابل، روش فروش Call Option غیرپوششی یا برهنه (Uncovered یا Naked Call) دارای ریسک بسیار بالاتری است. در این حالت، فروشنده دارایی پایه را در اختیار ندارد و صرفاً بر اساس پیش بینی خود از عدم افزایش قیمت، اقدام به فروش قرارداد می کند. اگر بازار خلاف جهت تحلیل او حرکت کند و قیمت دارایی به شدت افزایش یابد، فروشنده برای ایفای تعهد خود مجبور خواهد بود دارایی را از بازار آزاد با قیمت بالاتر خریداری کرده و به خریدار با قیمت پایین تر بفروشد. این تفاوت قیمت می تواند منجر به زیان های نامحدود و سنگینی برای فروشنده شود که تنها تا حدودی با پریمیوم دریافتی قابل جبران است.
تعیین محاسبه سود و زیان در کال آپشن
برای محاسبه سود و زیان نهایی در قراردادهای کال آپشن، سه عامل اصلی نقش تعیین کننده دارند: قیمت توافقی (Strike Price)، تاریخ انقضای قرارداد (Expiration Date) و حق الزحمه یا پریمیوم (Premium) که بابت خرید قرارداد پرداخت یا دریافت می شود. نحوه محاسبه بازدهی (Payoff) برای خریدار و فروشنده متفاوت است؛ خریدار در صورت افزایش قیمت دارایی پایه از قیمت توافقی، به ازای هر واحد افزایش، سود کسب می کند و حداکثر زیان او به میزان پریمیوم پرداختی محدود می شود. در مقابل، فروشنده دقیقاً شرایط عکس دارد و سود او به پریمیوم دریافتی محدود بوده و در صورت افزایش شدید قیمت، با زیان نامحدودی مواجه خواهد شد.
روش محاسبه سود و زیان برای خریداران کال آپشن
برای درک نحوه محاسبه سود و زیان در قرارداد اختیار خرید، مثال زیر را در نظر بگیرید: فرض کنید یک قرارداد اختیار خرید برای سهام شرکت X با قیمت توافقی 50 دلار خریداری کرده اید و بابت آن 2 دلار پریمیوم پرداخت کرده اید. اگر در تاریخ انقضا (30 شهریور) قیمت سهام به 52 دلار برسد، با احتساب هزینه پرداختی، معامله شما در نقطه سر به سر قرار دارد (52 = 50 +2). در صورتی که قیمت از 52 دلار فراتر رود، معامله وارد منطقه سود شده و با افزایش قیمت، سود شما نیز به طور نامحدود افزایش می یابد.
اگر قیمت سهام زیر 50 دلار باقی بماند، شما از حق خود برای خرید استفاده نمی کنید و تنها ضرر شما به همان 2 دلار پریمیوم محدود می شود. به طور کلی، بازدهی معامله از تفاوت قیمت لحظه ای سهام و قیمت توافقی به دست می آید و سود خالص نیز از کسر پریمیوم از این بازدهی محاسبه می شود؛ برای مثال اگر قیمت به 55 دلار برسد، بازدهی 5 دلار و سود خالص 3 دلار خواهد بود.
روش محاسبه سود و زیان برای فروشندگان کال آپشن
محاسبه سود و زیان برای فروشنده قرارداد Call Option مشابه خریدار است اما با این تفاوت کلیدی که فروشنده در مقابل دریافت حق الزحمه (پریمیوم) از خریدار، متعهد به فروش دارایی در صورت درخواست او می شود. سود فروشنده زمانی محقق می شود که قیمت سهام در تاریخ انقضا پایین تر از قیمت توافقی باقی بماند، زیرا در این حالت خریدار از حق خود استفاده نمی کند و فروشنده کل مبلغ پریمیوم را به عنوان سود کسب می کند. با این حال، سطح ریسک فروشنده به نوع قرارداد بستگی دارد:
در فروش پوشش داده شده (داشتن سهام پایه)، زیان محدود به نوسانات قیمت سهام منهای پریمیوم دریافتی است اما در فروش غیرپوششی (نداشتن سهام)، زیان می تواند نامحدود باشد زیرا فروشنده برای ایفای تعهد خود مجبور به خرید سهام با قیمت بالاتر از بازار می شود. برای محاسبه بازدهی، ابتدا تفاوت قیمت لحظه ای و قیمت توافقی محاسبه شده و سپس پریمیوم دریافتی به آن اضافه می شود؛ برای مثال اگر سهام در تاریخ انقضا 47 دلار باشد (با قیمت توافقی 50 دلار و پریمیوم 2 دلار)، نتیجه معامله برای فروشنده منفی 1 دلار خواهد بود. درک این مفاهیم برای مدیریت ریسک و جلوگیری از زیان های سنگین ضروری است.
کاربردهای استفاده از قرارداد کال آپشن
قراردادهای کال آپشن عمدتاً برای دستیابی به سه هدف اصلی مورد استفاده قرار می گیرند: درآمدزایی، سفته بازی و مدیریت مالیات.
درآمدزایی: در حوزه درآمدزایی، سرمایه گذارانی که مالک سهام هستند از استراتژی فروش اختیار خرید پوشش داده شده (Covered Call) استفاده می کنند. در این روش، فرد با فروش قرارداد اختیار خرید بر روی سهامی که در اختیار دارد، مبلغی را به عنوان پریمیوم از خریدار دریافت می کند. هدف فروشنده این است که قرارداد بدون اجرا شدن منقضی شود و او بتواند حق الزحمه دریافتی را به عنوان سود نهایی خود نگه دارد.
با این حال، این استراتژی دارای محدودیت هایی نیز هست. اگر قیمت سهام به طور چشمگیری افزایش یابد و خریدار تصمیم به اجرای قرارداد بگیرد، فروشنده مجبور خواهد بود سهام خود را با قیمت توافقی (که پایینتر از قیمت بازار است) واگذار کند. در این شرایط، اگرچه فروشنده از محل فروش سود کرده است، اما از سود بیشتر ناشی از افزایش قیمت سهام بازمی ماند و حداکثر سود او به همان مبلغ پریمیوم و تفاوت قیمت فروش محدود می شود. به این ترتیب، فروش اختیار خرید پوشش داده شده می تواند یک منبع درآمدی پایدار باشد، اما پتانسیل سود ناشی از رشد سهام را محدود می کند.
سفته بازی: قراردادهای اختیار خرید به سرمایه گذاران امکان می دهند با پرداخت هزینۀ نسبتاً کم (پریمیوم)، کنترل تعداد زیادی سهام را در اختیار بگیرند و در صورت افزایش قیمت، سود قابل توجهی کسب کنند. با این حال، اگر قیمت سهام از سطح تعیین شده فراتر نرود، خریدار احتمالاً از حق خود استفاده نمی کند و تمام مبلغ پرداختی را از دست می دهد. مهم ترین مزیت این قراردادها برای خریدار، محدود بودن ریسک به همان هزینۀ اولیه است. علاوه بر این، سرمایه گذاران می توانند با خرید و فروش همزمان چند قرارداد، استراتژی های اسپرد ایجاد کنند که هم سود و هم زیان را محدود کرده و به دلیل جبران هزینه ها توسط یکدیگر، نسبت به معاملات تکی مقرون به صرفهتر هستند.
مدیریت مالیات: سرمایه گذاران گاهی از قراردادهای اختیار خرید به عنوان ابزاری برای تنظیم سبد سرمایه گذاری خود بدون نیاز به خرید یا فروش مستقیم سهام استفاده می کنند. برای مثال، فرض کنید سرمایه گذاری 100 واحد از سهام شرکت XYZ را در اختیار دارد و با سود محقق نشده ای مواجه است. او می خواهد از ایجاد رویداد مشمول مالیات و پیامدهای مالی ناشی از فروش مستقیم سهام جلوگیری کند. در این شرایط، سرمایه گذار می تواند بدون فروش واقعی سهام، با استفاده از قرارداد اختیار خرید، تأثیر نوسانات قیمت را بر ارزش کلی پرتفوی خود مدیریت کرده و در عین حال موقعیت سرمایه گذاری خود را حفظ نماید.
در این استراتژی، هدف اصلی سرمایه گذار حفظ دارایی و مدیریت بدهی مالیاتی است. این رویکرد مانند یک لایه محافظتی در برابر عواقب مالیاتی ناشی از فروش سهام عمل می کند و به سرمایه گذار امکان می دهد بدون ایجاد تعهد مالیاتی فوری، تغییرات لازم را در سبد خود اعمال نماید. نکته قابل توجه اینکه در این روش، تنها هزینه ای که سرمایه گذار متحمل می شود، مبلغ پرداختی بابت خرید قرارداد اختیار خرید (پریمیوم) است که در مقایسه با هزینه های مالیاتی احتمالی ناشی از فروش مستقیم سهام، بسیار ناچیز و قابل کنترل می باشد.
نظر بدهید