تورم چیست؟

تورم چیست؟

تورم احتمالا معروفترین اصطلاح اقتصادی در بین ما ایرانیان است. در انتهای این مقاله، شما را با مفهوم تورم آشنا خواهیم کرد. باید ابتدا با چند مفهوم آشنا شویم و بعد به سراغ تعریف تورم برویم.

شاخص قیمت خرده فروشی چیست؟

شاخص قیمت خرده فروشی یا مصرف کننده ( به انگلیسی: Consumer Price Index یا به اختصار CPI) کلیه کالاهایی ک در سبد مصرفی افراد جامعه وجود دارد را در بر میگیرد. تغییرات این شاخص نشان دهنده تغییر قیمت هایی است که خانواده ها با آن مستقیما درگیر هستند. این شاخص اثر رفاهی بر خانوار را نشان می دهد.

در واقع مثل شاخص کل بورس، که مانند یک سبد از کلیه سهام های شرکت های بورسی بسته به سرمایه آن است. شاخص قیمت خرده فروشی هم مثل یک سبد از کلیه کالاهایی است که افراد یک جامعه استفاده می کنند.

شاخص قیمت خرده فروشی

شاخص ضمنی تولید ناخالص داخلی چیست؟

احتمالا شما در اخبار شنیده باشید که GDP یک کشور رشد کرده، یا منفی شده است. GDP همان شاخص ضمنی تولید ناخالص داخلی است. این شاخص بیانگر رشد قیمت همه ی کالا ها و خدمات یک اقتصاد استفاده میشود. این شاخص را از تقسیم تولید ناخالص اسمی به تولید ناخالص واقعی بدست می آید.

تولید ناخالص داخلی، یکی از مواردی است که در تحلیل اقتصاد کلان استفاده میشود و در کشور ما برابر مجموع ارزش ریالی محصولات تولید شده توسط شرکت هایی که در ایران فعالیت میکنند در یک بازه زمانی معین است.

در علم اقتصاد، این شاخص یکی از مهمترین المان ها برای تحلیل اقتصاد کلان است.

تورم چیست؟

به زبان ساده، تورم یعنی رشد سطح عمومی قیمت ها. اگر بخواهیم مقداری تخصصی تر درباره تورم صحبت کنیم می توانیم بگوییم که در واقع شاخص قیمت خرده فروشی، به عنوان نرخ تورم تعریف می شود.

تورم را از راه دیگری هم می توانیم بدست بیاوریم، مثلا به جای شاخص قیمت خرده فروشی، میتوانیم از شاخص ضمنی تولید ناخالص داخلی هم استفاده کنیم.

معمولا از یکی از دو شاخص ضمنی تولید داخلی یا قیمت خرده فروشی برای محاسبه تورم استفاده می شود.

تورم را اشتباه نگیریم!

برای روشن تر شدن اینکه تورم چیست باید بدانید که ممکن است گاهی اوقات چند چیز که اساسا ربطی به تورم ندارد را با تورم اشتباه بگیریم، در ادامه این مفاهیمی که نزدیک به تورم هستند اما نباید آنها را با تورم یکی دانست را بررسی می کنیم:

نرخ تورم با سطح قیمت متفاوت است

همانطور که گفتیم، تورم نرخ رشد سطح قیمت ها است. اگر سطح قیمت ها افزایش پیدا کند، تورم مثبت است و در غیر این صورت تورم منفی است. اگر روند افزایش یا کاهش قیمت ها ثابت باشد، تورم هم ثابت است. نرخ تورم در این حالت صفر است و این یعنی سطح قیمت ها ثابت است.

قیمت های بالا با قیمت های بالا رونده (و قیمت های پایین با قیمت های پایین رونده) فرق دارند

به زبان ساده اگر قیمت ها بالا است، نشان دهنده این نیست که تورم بالا است یا اگر قیمت ها پایین است، نشان دهنده این نیست که تورم پایین است.

تورم به صورت درصدی بیان میشود ولی قیمت ها بر مبنای واحد پولی (مثل ریال). اینکه قیمت یک کالا گران است نشان دهنده این نیست که تورم مثبت است. در واقع اگر یک کالا به نظر گران می آید به این دلیل است که ما قیمت آن را با درآمد خودمان مقایسه میکنیم. به این مقایسه در علم اقتصاد، قیمت نسبی میگوییم. پس وقتی میگوییم مثلا قیمت یک کالا 1000 واحد است و درآمد ما 10000 واحد، در حال محاسبه و مقایسه بر اساس قیمت نسبی هستیم نه تورم!

قیمت مطلق و قیمت نسبی باهم فرق دارند

در قسمت قبلی توضیح دادیم که قیمت نسبی چیست. قیمت به صورت کلی یک مفهوم نسبی است. این یعنی مثلا اگر قیمت یک کالا 1 میلیون تومان باشد. برای یک فرد با یک درآمد مثلا 2 میلیون تومانی در ماه این کالا گران است اما برای فردی با درآمد ماهیانه 100 میلیون تومانی کالای گرانی به حساب نمی آید.

وقتی از گران بودن یک کالا صحبت میکنیم، منظور ما این است که این کالا به نسبت درآمد ما گران است. در واقع قیمت کالاها را به نسبت یک کالای واحد میسنجیم. در علم اقتصاد اصلا مفهومی به اسم قیمت مطلق وجود ندارد. 

فرض کنید در یک جامعه، تورم بسیار بالا است اما درآمد ماهیانه متوسط افراد آن جامعه، آن قدری هست که بتوانند به راحتی کالاهای مصرفیشان را خریداری کنند. اما در یک جامعه دیگر، با اینکه تورم بالا نیست، درآمد ماهیانه افراد کفاف خرید کالاهای مصرفیشان را ندهد. در این مثال به وضوح میتوانید فرق قیمت نسبی (گران یا ارزان بودن یک کالا) با نرخ تورم را متوجه شوید.

البته این را هم باید بدانید که در کشورهایی که تورم وجود دارد، عموما قدرت خرید مردم در طول زمان کم میشود و در نتیجه رفاه در جامعه کاهش پیدا میکند.

تا اینجای مقاله متوجه شدیم که تورم چیست و چگونه محاسبه میشود و بعلاوه خواندیم که ممکن است که در یک جامعه کالاها گران باشند اما تورم وجود نداشته باشد. در ادامه میخواهیم درباره اثرات تورم در جامعه صحبت کنیم.

تورم در یک جامعه چه اثراتی دارد؟

تورم یکی از مهمترین عوامل در رفاه هر جامعه است. در واقع اگر تورم در اقتصاد یک کشور وجود داشته باشد، در طول زمان باعث کاهش قدرت خرید افراد میشود.

به بیان دیگر، در جامعه با تورم (مثلا 30% در سال) افرادی که درآمدشان با نرخ تورم رشد نمیکند، در بلند مدت قدرت خریدشان کم و کمتر میشود. مثلا فرض کنید در کشور ما به طور متوسط نرخ تورم سالیانه 25% باشد. اگر حقوق افراد (مثل کارگران، کارمندان، بازنشستگان و...) در سال حداقل 25% رشد نکند، این افراد هر سال قدرت خرید کمتری نسبت به سال قبل خواهند داشت.

علاوه بر این موضوع، اگر نرخ بهره در سال یک افزایش قابل توجهی داشته باشد و نرخ بهره (همان سودی که بانک ها سالیانه به سپرده گذارانشان میدهند) تغییری نکند، کسانی که پولشان را در بانک گذاشته اند ضرر میکنند و کسانی که از بانک وام گرفته اند سود میبرند. مثلا فرض کنید که شما یک حساب بلند مدت 5 ساله در بانک باز کرده اید و قرار است سالیانه 18% سود بگیرید. اگر تورم 30% باشد، شما در واقع 12% ضرر کرده اید درحالی که مثلا برادر شما که از بانک وام گرفته است بدون اینکه کار خاصی انجام داده باشد به صورت غیر مستقیم از این تورم سود کرده است.

همانطور که می دانید تورم در بازار بورس نیز بی تاثیر نیست، پس برای این که حتی در تورم نیز سرمایه گذاری پر سود و موفقی داشته باشید می بایست اصول سرمایه گذاری در بورس را بدانید! تا بتوانید بهترین سرمایه گذاری را در این بازار هوشمند داشته باشید.

تورم در یک جامعه چه تاثیراتی دارد؟

حالا اگر بدانیم که سپرده گذاری در بانک، یکی از راه های سرمایه گذاری (و یکی از کم ریسک ترین آنها با درصد بازدهی مشخص) است، این تورم باعث کاهش انگیزه برای سرمایه گذاری میشود.

مهمترین اثر تورم در جامعه، ایجاد بی برنامگی است. به زبان ساده وقتی در یک اقتصاد تورم وجود دارد، افراد نمیتوانند برای فعالیت های اقتصادیشان برنامه های بلند مدت مطمئنی داشته باشند. در واقع وجود تورم بالا باعث میشود فعالیت اقتصادی با مشکل مواجه شود و فضای فعالیت اقتصادی را نا امن میکند.

تورم چگونه شکل می گیرد؟

در مقاله مربوط به بودجه چیست گفتیم که یکی از راه هایی که دولت میتواند کسری بودجه خود را تامین کند، قرض گرفتن پول از بانک مرکزی است. وقتی دولت از بانک مرکزی پول قرض میکند، به زبان ساده انگار بانک مرکزی پول چاپ کرده (یا مثلا حساب بانکی خزانه دولت را شارژ کرده است) و به حساب دولت در بانک ملی ریخته است.

برای فهم بهتر درباره اینکه تورم چگونه شکل میگیرد، بهتر است توضیح دهیم که بانک ها چگونه کار میکنند:

در علم اقتصاد به پول بانک مرکزی، اصطلاحا پول قدرتمند گفته میشود. این یعنی، مثلا وقتی بانک مرکزی 1000 میلیارد تومان پول چاپ میکند و این پول را به حساب بانک عامل (همان بانکی که حساب دولت در آن است) -که بانک عامل برای دولت بانک ملی ایران است- واریز میکند، بانک ملی این 1000 میلیارد تومان را به شکل بدهی شناسایی میکند و میتواند معادل آن (1000 میلیارد) وام بدهد. به ازای این 1000 میلیارد وام هم باز یک مقداری از آن را میتواند به صورت بدهی شناسایی کند و دوباره به همان اندازه وام بدهد و... . این چرخه آنقدر جلو میرود که میتوانیم بگوییم به ازای هر 1000 میلیارد تومان، حدودا 7000 میلیارد تومان وام داده میشود.

تورم چگونه شکل می گیرد؟

به این موضوع که بانک مرکزی 1000 میلیارد تومان پول چاپ کرده و 7 برابر آن بانک میتواند وام بدهد، ضریب موثر میگوییم. معمولا ضریب موثر چیزی بین 7-13 است. این یعنی به ازای هر 1000 تومان پول، انگار که 7000 تومان پول دیگر هم چاپ شده است.

این موضوع باعث میشود که پایه پولی افزایش پیدا کند و نقدینگی زیاد شود. وقتی نقدینگی زیاد شد، تورم هم بالا خواهد رفت.

آیا می توان جلوی تورم را گرفت؟

اگر با دقت، خط های بالایی را خوانده باشید، میتوانید این سوال را خودتان هم جواب دهید. ایجاد و رشد تورم یک راه مشخصی دارد و اگر اتفاقات بالا رخ ندهد، تورمی هم نخواهیم داشت. این یعنی فرمول ایجاد تورم و جلوگیری از تورم ساده است اما اینکه دولت بتواند جلوی آن را بگیرد یک بحث دیگر است.

تورم در سرمایه گذاری هایتان هم رخنه کرده است؟ نمی دانید به چه صورت در تورم نیز سوددهی داشته باشید و گرفتار نا آرامی های اقتصادی نشوید؟ چاره کار شما دست ماست، بهتر است دوره آموزش بورس را مشاهده کرده و میخ خود را در سرمایه گذاری تان محکم تر بکوبید!

×
سلام، مینا اشرفی هستم

اگر سوالی دارید، خوشحال میشم کمک تون کنم. من صرفا مشاور شما در زمینه استفاده بهتر از وبسایت تیم آموزشی مهندس علیرضا محرابی هستم.

تلفن 021-22021030
تلفن 021-22021040
داخلی 106
موبایل 09026762139
واتساپ Whatsapp
تلگرام Telegram